[pdf id=10225]
Magacuyaal lahaanshiyeedka | ضمير الملكية
ضمير الملكية في الصومالية معقّد نوعا مّا ويحتاج إلى تركيز، فهذا الجدول محاولة لتبسيطه قبل الشروع في عرض أمثلته.
| -ay (-ga, -da) | qalinkayga, lacagtayda | لي |
| -aa (-ga-, -da) | qalinkaaga, lacagtaada | لك |
| -iis (-a) | qalinkiisa, lacagtiisa | له |
| -eed (-a) | qalinkeeda, lacagteeda | لها |
| -een (-a) | qalinkeena , lacagteena | لنا |
| -aya (-ga, -da) | qalinkayaga, lacagtayada | لنا |
| -iin (-a) | qalinkiina, lacagtiina | لكم |
| -ood (-a) | qalinkooda, lacagtooda | لهم |
و يكون ضمير الملكية على صورتين:
الصورة الأولى : يأتي مستقلّا كما في الجدول التالي :-
| الشخص | جمع | مؤنث | مذكر |
| متكلم مفرد | kuwayga | tayda | kayga |
| مخاطب مفرد | kuwaaga | taada | kaaga |
| غائب مفرد | kuwiisa | tiisa | kiisa |
| غائبة مفردة | kuweeda | teeda | keeda |
| متكلم جمع | kuwayaga | taayada | kaayaga |
| متكلم جمع | kuweenna | teenna | keenna |
| مخاطب جمع | kuwiinna | tiinna | kiinna |
| غائب جمع | kuwooda | tooda | kooda |
الأمثلة :
| إذا لم يكن عندك قلم فخذ قلمي. | Haddaadan qalin haysanin. kayga qaado. |
| طلابي أحسن من هؤلاء الطلبة. | Ardaydan kuwayga ayaa ka fiican. |
| هذه الحقيبة ليست حقيبتك. | Boorsadan taada ma aha. |
| وطننا أحسن من هذا الوطن. | Dalkan keenna baa ka fiican. |
الصورة الثانية: يكون متصلا ويكون لاحقة -باستثناء صيغ الجمع السابقة في الصورة الأولى- كما في الأمثلة التالية :-
| متكلم/مفرد | |
| مؤنث | مذكر |
| tayda | kayga |
أمثلة :
| qalinkayga baan rabaa. | أريد قلمي. |
| lacagtayda waan qaatay. | أخذتُ نقودي. |
| متكلم/جمع | |
| مؤنث | مذكر |
| teena | keena |
| taayada | kaayaga |
أمثلة :
| qalinkeena waa lumay. | ضاع قلمنا. |
| lacagteena waa la xaday. | سُرقت نقودنا. |
| albaabkayaga waa la jabiyay. | كُسر بابنا. |
| lacagtayada waa la qaatay. | أخذت نقودنا. |
| مخاطب/ مفرد | |
| مؤنث | مذكر |
| taada | kaaga |
أمثلة :
| qalinkaaga qaado. | خذ قلمك. |
| fartaada i tus. | أرني خطّك. |
| مخاطب/جمع | |
| مؤنث | مذكر |
| tiina | kiina |
أمثلة :
| aqalkiina waan arkay. | رأيتُ منزلكم. |
| aqoontiina ilaaliya. | حافظوا على علمكم. |
| غائب/مفرد | |
| مؤنث | مذكر |
| tiisa | kiisa |
أمثلة :
| qaabkiisa waan arkay. | رأيتُ شكله. |
| beertiisa way weyn tahay. | مزرعته كبيرة. |
| غائب/جمع | |
| مؤنث | مذكر |
| tooda | kooda |
أمثلة :
| albaabkooda waa la furay. | فُتح بابُهم. |
| kutubtooda way gubatay. | احترقت كتبهم. |
| Guri | Mudul | Albaab |
| بيت | كوخ | باب |
| Daah | Fure | Quful |
| ستارة | مفتاح | قفل |
| Ganjeel | Jaranjaro | Salooto |
| بوّابة | سلّم | أريكة |
| Qol | Jiko | Daaqad |
| غرفة | مطبخ | نافذة |
| Musqul | Qolka fadhiga | Sariir |
| حمّام | غرفة الجلوس | سرير |
| Armaajo | Barkin | Joodari |
| دولاب | وسادة | مرتبة |
| Kirli | Qaboojiye | Qasaalad |
| إبريق | ثلاّجة | غسّالة |
| Digsi | Saxan | Fargeeto |
| حلّة | طبق | شوكة |
| Qaaddo | Feero | Xaaqin |
| ملعقة | مكواة | مقشّة |
| Mindi | Busto | Nal |
| سكّين | بطانيّة | مصباح |
| Waxaan gatay guri weyn. | اشتريت منزلا كبيرا. |
| Waxaan haystaa musqul casri ah. | عندي حمّام عصريّ. |
| Guriga waan kiraynayaa. | أؤجّر المنزل. |
| Waxaan samaystay armaajo. | اصطنعت دولاباً. |
| Busto iyo sariir ayaan u baahanahay. | أحتاج إلى سرير وبطانيّة. |
| Waxaan rabaa quful. | أريد قفلاً. |
| Gurigayga aad buu u qurux badan yahay. | منزلي جميل جدّاً. |
| Waxaan rabaa inaan nalalka baddalo. | أريد تغيير المصابيح. |
| Deeqa: waxaan iibsaday guri, alaab baan u baahanahay | ديقة: اشتريت منزلاً، أحتاج إلى أثاث |
| Luul: ma cusub yahay guriga? | لول: هل المنزل جديد؟ |
| Deeqa: haa, waxaan rabaa alaab sida sariir iyo armaajo iyo firijiteer. | ديقة: نعم، أريد أثاثاً مثل سرير ودولاب وثلاّجة. |
| Luul: jikada ma weyn tahay? | لول: هل المطبخ كبير؟ |
| Deeqa: maya way yar tahay, laakin musqusha ayaa weyn. | ديقة: لا، هو صغير لكن الحمّام كبير. |
| Luul: guri fiican ayaad heshay. | لول: وجدت منزلاً جيداً. |
| Deeqa: qolka jiifka wuu ballaaran yahay. | ديقة: غرفة النوم واسعة. |
| Luul: albaabada iyo daaqadaha waa muhim. | لول: الأبواب والنوافذ مهمة. |
| Deeqa: alaab badan baan u baahanahay. | ديقة: أحتاج إلى أثاث كثير. |
Su’aalaha:
- Sheeg noocyada magacuyaal lahaanshiyeedka adoo tusaalooyin u keenaya
- Tarjun hadalka soo socda:
| Deeqa: haa, waxaan rabaa alaab sida sariir iyo armaajo iyo firijiteer. |
| Luul: jikada ma weyn tahay? |
| Deeqa: maya way yar tahay, laakin musqusha ayaa weyn. |
| Luul: guri fiican ayaad heshay. |
| Deeqa: qolka jiifka wuu ballaaran yahay. |
| Luul: albaabada iyo daaqadaha waa muhim. |
مراجع:
- Naxwaha Af soomaaliga, Shire Jaamac Axmed, 1976. Muqdisho Soomaaliya.
- A Grammar of the Somali Language, J. W. C. KIRK 1905, Cambridge University.
- الكاشف قاموس عربي صومالي. مؤمن عالم 2009 القاهرة
